Podziękowanie dla Pana Jana Grabowskiego który znalazł informacje o krzyżach i kapliczkach w tygodniku: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku. Udostępnił kilka swoich zdjęć krzyży i kapliczek wykorzystanych w artykule oraz rozpoznał na zdjęciu figurę Jana Nepomucena w kapliczce polnej.

Kaplice budowano pod opieką proboszcza Kamienia – ks.kan. Józefa Krupy. Front kaplicy zdobił Biały Orzeł, który został zniszczony przez hitlerowców. Wymiary kaplicy to 9x6m , jej wysokość wraz z wieża 11 m. Mieszkańcy Dołów ofiarowali figury św. Stanisława i św. Kazimierza. Obraz św Antoniego ofiarował wójt Kamienia. Fundatorem monstrancji był Karol Muc z Szarleja. Kadzidło kupiła rodzina Burzyk.[1] Relikwiarz podarował poseł Bartłomiej Płonka. Obok kaplicy znajdowała się grota Matki Boskiej z Lourdes.[2] (zdjęcie poniżej)

 

14 czerwca 1930 roku odbyło się poświecenie kaplicy pod wezwaniem Św. Antoniego z Padwy. Po poświeceniu odbyła się pierwsza msza św. w tej kaplicy.[3]

 


[1] „Dąbrówka Wielka…,s. 41

[2] „Gość Niedzielny” nr 42 z 17 października 1937 roku, s. 2

[3] „Katolik Polski” nr 136 z 15 czerwca 1932 roku, s.3

Źródło" „Gość Niedzielny” nr 42 z 17 października 1937 roku, s. 2

Źródło" „Gość Niedzielny” nr 42 z 17 października 1937 roku, s. 2

Źródło: „Górnoślązak” nr 135 z 13 czerwca 1930 roku, s.4

Zdjęcie : Jagoda Chrobok 

       Obraz Matki Boskiej z dawnej kapliczki przy ulicy Przyjaźni 112 

          obecnie obraz  zawieszony jest w prezbiterium z prawej strony 

Kaplica św Antoniego na Dołkach

 

Kaplica św. Antoniego z Padwy została wybudowana w latach 1929-1930 w pobliżu istniejącej wcześniej dzwonnicy.[1] Inicjatorami budowy oraz ofiarodawcami byli mieszkańcy Dołków. Wojewoda śląski na budowę kaplicy przeznaczył 5 tysięcy złotych. Wśród ofiarodawców byli również starosta świętochłowicki, naczelnicy gmin z Dąbrówki Wielkiej, Brzezin i Brzozowice.[2] Kaplica została wybudowana jako wotum wdzięczności za przyłączenie Śląska do Polski.[3] W Katoliku natomiast pisze celem upamiętnienia 10-lecia odzyskania niepodległości narodu polskiego.[4]

 

[1] Dąbrówka Wielka…,s. 41

[2] „Katolik Śląski” nr 136 z 13 listopada 1930 roku, s.5

[3] Dąbrówka Wielka…,s. 41

[4] „Katolik Śląski” nr 136 z 13 listopada 1930 roku, s.5

Dołki 

 

Przed I Wojną Światową na terenie Dołków znajdowała się przydrożna kapliczka z ołowianą figurą św. Barbary, która jednak została zdewastowana w wyniku zapotrzebowania wojennego na metale.[1]

 

Krzyż na Dołkach

 

Krzyż został w zeszłym roku (2025) odrestaurowany. Z drugiej strony widoczny napis „Ufundowali mieszkańcy kolonii Dołków w r. P. 18… - tutaj nie wyraźnie pisze ale chyba chodzi o 1867 rok 

 

[1]Dąbrówka Wielka dawniej i dziś, red. Kuczob Henryk, Chorzów 2001, s. 41

 

 

Źródło: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku s.2 

Źródło: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku s.2 

6. Krzyż ufundowany przez Wincentego  Reschka

 

Wincenty Reszka[1] zarządca młyna w Dąbrówce wybudował ten krzyż jako podziękowanie za szczęśliwie zebrane żniwa. W tym roku była mokra i bardzo brzydka pogoda było ciężko cokolwiek zebrać z pola.[2] W 2005 roku krzyż został odnowiony przez rodzinę Adamczyk i Zając

 

[1] Wincenty Reschka zmarł w lecznicy brackiej w Katowicach w 1933.12.15, przeżył 62 lata – Archiwum Państwowe w Katowicach, zespół 2595 USC Katowice akt zgonu nr 833/1933

[2] Z relacji Pani Teresy Kloza

 

5. Krzyż przy ulicy Jagiellońskiej 97 

 

Krzyż przy ulicy Jagiellońskiej 97 został ufundowany przez rodzinę Walentego Pawełczyka, na początku XX wieku Tuż za krzyżem znajdował się staw zwany kałużą do którego spływały ścieki z większej części Dąbrówki Wielkiej.[1] . Na podstawie informacji z tygodnika „Głos z nad Brynicy możemy ustalić datę powstania krzyża na 1903 rok.[2]

 


[1] Wiadomości Dekanalne Dekanat siemianowicki, nr 28-29, lipiec - sierpień 1995,s.2

[2] Źródło: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku s.2

4. Krzyż przy ulicy Przyjaźni 210

 

Krzyż przy ulicy Przyjaźni 210 ufundowany przez Jana i Wiktorie Skrzydelskich w 1877 roku. Na tym terenie znajdował się cmentarz na którym grzebano zmarłych w czasie epidemii cholery.[1] Krzyż był podziękowaniem że Jan Skrzydelski cało wrócił z wojny francusko-pruskiej (1870-1871).[2]

 

[1] Wiadomości Dekanalne Dekanat siemianowicki, nr 28-29, lipiec - sierpień 1995,s.2

[2] Z relacji Ryszarda Skrzydelskiego

.

Żródło" "Polska Zachodnia" nr 264 z 23 września 1928 roku, s. 2

Żródło" "Polska Zachodnia" nr 264 z 23 września 1928 roku, s. 2

Miejsce w którym stała kapliczka możemy zlokalizować na podstawie zdjęć z uroczystości poświęcenia sztandaru powstańców z Dąbrówki Wielkiej[1] przedstawionych poniżej. Kapliczka znajdowała się za budynkiem przy ulicy 3-maja 53 na ulicy Poniatowskiego.

 

Czyli pomiędzy budynkami obecnych ul. Przyjaźni 53  a budynkiem ul. Modrzejewskiej 2.

 

[1] Polska Zachodnia nr 264 z 23 września 1928 roku, s. 2

Źródło: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku s.2 

3. Kapliczka koło Pomnika Wolności na ulicy Modrzejewskiej 

 

 

             Z artykułu zamieszczonego w tygodniku Głos z nad Brynicy z 1926 roku[1] możemy dowiedzieć się o kapliczce która znajdowała się przy Pomniku Wolności (pomnik znajdował się na terenie obecnego Ośrodka Zdrowia „Zdrowit”) Była to murowana kapliczka w której znajdowała figura Serca Pana Jezusa. Poprzednio w kapliczce w wgłębieniach znajdowały się święte obrazki które zmieniono przy odrestaurowaniu przed 5 latu (czyli 1921) roku przez gospodarza Piotra Szyji, który mieszkając opodal opiekuje się tą kapliczką. Tutaj z pewności jest błąd w nazwisku i chodzi o Piotra Sieja ur. 1869.02.23 – zm.1949.02.20zamieszkałego przy ulicy 3-go maja 59[2]

 

[1] „Głos z nad Brynicy” nr 3 z 16 stycznia, 1926 roku, s. 2

[2] Jest to ojciec Franciszka Sieja ur. 1915.03.29 na podstawie listy poborowych Archiwum Państwowe w Katowicach, Zespół 1473 Akta gminy Dąbrówka Wielka, sygn. 229

     

          Na podstawie najstarszego zachowanego zdjęcia polnej kapliczki Pan Jan Grabowski zidentyfikował, figure Jana Nepomucena.[1]. W pozostałych (nowszych) zachowanych zdjęciach tej kapliczki w środku znajdowały się już inne figury.

Stara kapliczka została przebudowana a dnia 16 sierpnia 2000 roku uroczyście przeniesiono figurę św. Barbary z cechowni zlikwidowanego Zakładu Górniczego „Rozalia” ( Rejon Rozalia dawnej KWK Siemianowice) do nowej kaplicy na Glijonkach.[2]

 


[1] Figurkę św. Jan Nepomucen zidentyfikował Pan Jan Grabowski za co szczególnie dziękuje.

[2] Dąbrówka Wielka dawniej i dziś, T.II, red. Kuczob Henryk, 2013, s. 32

Źródło: AP Kat., Zbiór kartograficzny Archiwum Państwowego w Katowicach do roku 1945, nr poz. 220 

Kapliczkę tą możemy zlokalizować na fragmencie mapy górniczej„Situations Riss von den im Felde der Blei und Zinker Grube „Friedrich – Wilhelm“ und Schwefelkies Grube „Neue Friedrich Wilhelm“ auf Gross Dombrowkaer Terrain z 1876 roku.[1]. (zaznaczona czerwoną strzałką)

 

 


[1] Źródło: AP Kat., Zbiór kartograficzny Archiwum Państwowego w Katowicach do roku 1945, nr poz. 220

 

 

Źródło: "Głos z nad Brynicy" nr 3 z 16 stycznia 1926 roku s.2 

2. Kapliczka polna  

 

Pomiędzy wsią a kopalnią Rozalia znajdowała się stara kapliczka półtora metra szeroka i głęboka a dwa i pół metra wysoka. W środku stoi zniszczona figurka św. Jana Nepomuckiego[1]. Według „ Piekary Śląskie i okolic przewodnik historyczno-krajoznawczy, Piekary Śląskie 2007 kapliczka jest z 1748 roku.[2]

 

[1] „Głos z nad Brynicy” nr 3 z 16 stycznia 1926 roku, s. 2

[2] Gacek D, Piertrucha, G - Piekary Śląskie i okolic przewodnik historyczno-krajoznawczy, Piekary Śląskie 2007 s. 178

 

 

Na pamiątkę tych wydarzeń (w miejscu w którym stała kapliczka) w 1887 roku parafianie wybudowali krzyż.[1]

 

[1] Dąbrówka Wielka..., s. 129

 

Żródło: "Górnoślązak" nr 156  z 10 lipca  1924 roku 

Żródło: "Katolik" nr 1  z 3 stycznia  1893 roku 

03 marca 2026

Kapliczki i krzyże przydrożne w Dąbrówce Wielkiej  

1. Kaplica i Krzyż przy ulicy Przyjaźni 112

 

Kapliczka została wybudowana w 1815 roku przez gospodarza Stefana Daneckiego, który w latach 1812-1815 był sołtysem Dąbrówki Wielkiej[1]. Więcej informacji o Stefanie uzyskujemy z ksiąg metrykalnych z parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła przechowywanych w Archiwum Archidiecezji Katowickiej.[2] W roku 1790.02.15 w parafii Kamieniu odbył się ślub Stephanus Danecki lat 26 syna Adalberta z Brzozowic z Margareta Rapstein lat 18 córką Valentego z Dąbrówki. Z informacji tych wynika że Stefan urodził się w 1762 roku.[3]

 

            Kaplica ta posiadała sygnaturkę (mały dzwon) ,a w środku umieszczono obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, który wkrótce zasłynął łaskami.

           W dniu 23 lipca 1874 roku Dąbrówkę nawiedził wielki pożar w którym spłonęło kilkadziesiąt domów oraz kapliczka. Informacje o dacie pożaru i zniszczeniu kaplicy uzyskujemy z Polskiej odezwy do mieszkańców Dąbrówki Wielkiej zachęcającej do odbudowy kościoła. Odezwę ułożył w języku polskim kierownik szkoły Jan Kubaczek dnia 24 maja 1882 roku.[4] W późniejszych źródłach występuje data pożaru dnia 19 lipca 1874 roku.[5]

 

          Po pożarze obraz Najświętszej Panny Maryi znaleziony został u pewnego sąsiada pod ścianą przy gnoju. Z relacji Stefani Jośko przekazanej jej przez swoją teściową Józefę Jośko[6] obraz znalazł się u gospodarza Piotra Jośko na gnojoku przy obecnej ul. Przyjaźni 115. Jest to parcela która sąsiaduje bezpośrednio z kapliczką.

 


[1] Dąbrówka Wielka dawniej i dziś, red. Kuczob Henryk, Chorzów 2001, s. 20,35

 

[2] Archiwum Archidiecezji Katowickiej, dalej AAKat księgi metrykalne parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kamieniu.

[3] AAKat, Parafia Kamień sygn. 150 ,akt nr 11

[4] Dąbrówka Wielka..., s.206 – Odezwa do mieszkańców Dąbrówki Wielkiej do odbudowy kościoła z 24 maja 1882 roku

[5] Dąbrówka Wielka..., s. 20,35

[6] Józefa Jośko (z domu Dyllong) ur 1892.02.26 w Klein Lagiewnik jej pierwszy mąż Johann Joschko ur. 1849.08.09 w Groß Dombrowka zmarł w 1922.02.27 w Groß Dombrowka. Johann Joschko w trakcie pożaru miał 25 lat więc musiał pamiętać te wydarzenia .

[7] Dąbrówka Wielka..., s. 129